İtalo Calvino’nun meşhur hikayesindeki o karanlık kasabayı hatırlayalım: Herkesin birbirini soyduğu, çalmanın bir "denge" unsuru olduğu o tuhaf yerleşim yeri. Necdet Topçuoğlu’nun kaleme aldığı bu kıssa, aslında sadece bir masal değil; bir toplumun ahlaki çöküşünün ve ekonomik uçuruma sürüklenişinin anatomisidir.
Dürüstlük Neden "Düzeni" Bozar?
Hikayede dürüst bir adamın ortaya çıkışı, sistemin çarklarına çomak sokar. Çünkü herkesin hırsız olduğu bir yerde, çalmayan kişi "aykırı" kabul edilir. Toplumun ona bakışı ise ibretliktir: "Çalmamak senin tercihin ama başkalarını engellemeye hakkın yok!" İşte yozlaşmanın başladığı kırılma noktası tam burasıdır; bireysel dürüstlüğün, kolektif ahlaksızlığın önünde bir engel olarak görülmesi.
Yolsuzluk Bir Tercih mi, Yoksa "Sıra Bekleme" Hali mi?
Dünya Saydamlık Araştırmaları Merkezi’nin Türkiye’de yaptığı o çarpıcı anket sonuçları, aslında hikayenin günümüzdeki karşılığıdır. Toplumun büyük bir çoğunluğu yolsuzluğa karşı olduğunu söylerken, asıl motivasyonun "ahlak" değil, "pay alamama" duygusu olması ürkütücüdür.
Zenginleşen Hırsızlar ve Boşalan Kasalar
Hikayenin sonunda, soyacak kimse kalmadığında zenginler de fakirleşmeye başlar. Çünkü üretimden kopuk, sadece başkasının emeğini gasp etmeye dayalı bir düzen sürdürülebilir değildir. Bugün toplumda dürüstlüğün ekstra bir meziyet gibi övülmesi, aslında ne kadar büyük bir boşluğun içinde olduğumuzu gösteriyor. Dürüstlük, bir toplumun oksijeni olmalıdır; bir lütuf değil.
Sonuç: Uyuyor muyuz, Yoksa Rol mü Yapıyoruz?
Indra Gandhi’nin de belirttiği gibi: “Bir millet uyuyorsa uyandırmak kolaydır, ama uyuyor gibi yapıyorsa ne yapsanız nafile.” Eğer bizler ahlaki değerlerin içini boşaltmaya devam edersek, bir gün sistem tıkandığında kapısını çalacağımız o "dürüst adam" yerinde olmayacaktır. Kapıdaki not ise hepimiz için acı bir gerçeklik olarak kalacaktır: "Bir insan sadece dürüst olduğu için aranıyorsa, her şey için çok geç olmuş demektir."